prep.ge

დიდოსტატის მარჯვენა — თავი X — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

კონსტანტინე გამსახურდია · თავი X

ნაწილები
  1. შესავალი
  2. თავი I
  3. თავი II
  4. თავი III
  5. თავი IV
  6. თავი V
  7. თავი VI
  8. თავი VII
  9. თავი VIII
  10. თავი IX
  11. თავი X
  12. თავი XI
  13. თავი XII
  14. თავი XIII
  15. თავი XIV
  16. თავი XV
  17. თავი XVI
  18. თავი XVII
  19. თავი XVIII
  20. თავი XIX
  21. თავი XX
  22. თავი XXI
  23. თავი XXII
  24. თავი XXIII
  25. თავი XXIV
  26. თავი XXV
  27. თავი XXVI
  28. თავი XXVII
  29. თავი XXVIII
  30. თავი XXIX
  31. თავი XXX
  32. თავი XXXI
  33. თავი XXXII
  34. თავი XXXIII
  35. თავი XXXIV
  36. თავი XXXV
  37. თავი XXXVI
  38. თავი XXXVII
  39. თავი XXXVIII
  40. თავი XXXIX
  41. თავი XL
  42. თავი XLI
  43. თავი XLII
  44. თავი XLIII
  45. თავი XLIV
  46. თავი XLV
  47. თავი XLVI
  48. თავი XLVII
  49. თავი XLVIII
  50. თავი XLIX
  51. თავი L
  52. თავი LI
  53. თავი LII
  54. თავი LIII
  55. თავი LIV
  56. თავი LV
  57. თავი LVI
  58. თავი LVII
  59. თავი LVIII
  60. თავი LIX
  61. თავი LX
  62. თავი LXI

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

თავი X

– X –

კათალიკოსის (უფრო სწორად, ძელისცხოველის) ქორსატეველას ციხეში ჩასვლამ და ჭიაბერ ერისთავის სიკვდილმა კავკასიონის წარმართებს შიში მოჰგვარა.

ქრისტიანები გამხნევდნენ. დილეგებიდან ამოიყვანეს ფხოველთა ამბოხის დროს დაჭერილი ხუცები და მედავითნენი, ყველა, ვინც ხალხის რისხვას ცოცხალი გადაურჩა.

ცრუმორწმუნეობა გავრცელდა. ასე ამბობდნენ: „ძელისცხოველი მოდის კათალიკოსის თანხლებით. კერპები და საკურთხევლები მისი გამოჩენისას მტვრად იქცევიან, წარმართები კი, როგორც კი შეეხებიან, მაშინვე სულს განუტევებენო.“

მელქისედეკ კათალიკოსი სისასტიკით არ იყო ცნობილი. მას მთელ საქართველოში სახელი ჰქონდა მოხვეჭილი, როგორც ეკლესიების მშენებელსა და უბადლო ასკეტს. ძელისცხოველს კი მთიელები გაცილებით უკეთ იცნობდნენ.

თავდაპირველად ის ვახტანგ გორგასალს ჰქონდა, როგორც „საომარი ჯვარი“. ის მეფის ლაშქარს წინ უძღოდა, როცა ვახტანგმა კავკასიონი გადალახა და „დიდმა მთებმა შეჰქმნეს დრეკა“ (ანუ მთებიც კი მოიხარნენ).

ალანები, წანარები და ღალღაები მის სასწაულებზე უცნაურ ლეგენდებს თხზავდნენ.

ძელისცხოველი თავისი ლუსკუმით (კუბოთი) ცხრა გირვანქას იწონიდა, იყო სამნახევარი წყრთის სიმაღლისა და წყრთანახევრის სიგანის.

ლეგენდების მიხედვით, ის სვეტიცხოვლის ხისგან უნდა ყოფილიყო გაკეთებული იმ ეპოქაში, როცა ქრისტიანობამ წარმართული ხის კულტი შეითვისა.

ძელისცხოველს სხვადასხვა საუკუნეში შემოვლილი ჰქონდა მთელი საქართველო ნიკოფსიიდან დარუბანდამდე.

ერთი მემატიანის ცნობით, ეს ჯვარი სწორედ იმ დღეს დაიკარგა, როცა ხაზარებმა პირველად აიღეს ტფილისი.

აშოტ კურაპალატს ძელისცხოველი სარკინოზების წინააღმდეგ ომებში უტარებია. ბოლოს, საბერძნეთში გადასახლებულს, თან წაუღია იგი. ბიზანტიაში მისი ლუსკუმა ძვირფასი თვლებით მოაოჭვინა თურმე.

853 წელს, როცა სარკინოზებმა ტფილისი აიღეს, კახაი და თარხოჯი მოკლეს, ეს ჯვარი ბუღა თურქს ჩაუვარდა ხელში.

ძელისცხოველს ბედი სწყალობდა: როცა მისი იმედით აღჭურვილი ერისთავები და მეფეები იმარჯვებდნენ, მემატიანეები ჯვარს ადიდებდნენ, როგორც „ძლევამოსილს“ (გამარჯვებულს). ხოლო როცა ისინი მარცხდებოდნენ, ბრალს ჯარის სიმცირეს, სტრატეგიულ მარცხს, რომელიმე სარდალს ან მეფეს აკიდებდნენ ხოლმე.

ცნობილია, რომ ადამიანები ღვთაებას უფრო იოლად პატიობენ წარუმატებლობას, ვიდრე ადამიანს. სწორედ ამან შეუქმნა ვახტანგისეულ ძელისცხოველს დიდი სახელი.

არაბებთან ბრძოლაში 50 000 ქართველი დაიღუპა ტფილისში. თავად ძელისცხოველიც „წარტყვენილ იქმნა“ (ტყვედ ჩავარდა). იმ დროინდელ მემატიანეს ჯვრისთვის ბრალი არ დაუდია.

მთიულეთში სალაშქროდ მიმავალ ბუღა თურქს მთიელებმა და ხვავებმა (ზვავებმა) გზა მოუჭრეს. „მოისრნა სარკინოზთაგან ურიცხვი“ (უამრავი სარკინოზი დაიღუპა) და თოვლის ქვეშ მრავალი დაიმარხა.

ერთმა მენადირე მთიელმა არაგვის პირას დახოცილი სარკინოზების გვამებს შორის დიდი ნაალაფარი (ნაძარცვი) და ერთი ვაშკარანი (სამგზავრო ყუთი) იპოვა. ვაშკარანში სრულიად გაძარცვული ძელისცხოველი აღმოჩნდა. მან ის ბაგრატ კურაპალატს მიუტანა უფლისციხეში.

სარკინოზების განადგურება მამაც მთიელებსა და ზვავებს კი არ მიაწერეს, არამედ ძელისცხოველის ჯვარს.

ბაგრატმა ოქრომქანდაკებლებს მისი ლუსკუმა ვერცხლით მოაჭედვინა და კვლავ ძვირფასი თვლებით შეამკობინა.

იმ ბნელი ეპოქიდან ჩვენს დრომდე ძალიან მცირე ცნობები მოვიდა. მესხური ერთი დავითნის (ხელნაწერი წიგნის) მინაწერიდან ირკვევა, რომ ბაგრატ კურაპალატს კიდევ ერთი ომი მოუგია „ჭეშმარიტი ძელის მეოხებით“ (დახმარებით).

ბარდას-სკლიაროსის განადგურებისას ძელისცხოველი თურმე თორნიკე ერისთავის ლაშქარს წინ უძღოდა.

ამის შემდეგ მემატიანეები ამ ჯვრის შესახებ დიდხანს დუმდნენ. როცა ბაგრატ III-მ და სომეხთა მეფე გაგიკმა ზორაკერტთან განძელი ამირა ფადლონი დაამარცხეს, ეს გამარჯვება მოძმე ერების კავშირს კი არ მიაწერეს, არამედ „პატიოსანი ჯვრის ძალას“.

ბასილი კეისართან ატეხილ ომებში ის გიორგი პირველის ლაშქარს წინ უძღოდა, მაგრამ დამარცხებულმა მეფემ გული აიცრუა მასზე. გზაში ოლთისი გადაწვა და უკან დაბრუნდა.

ბერძნების ჯარის მეწინავე ჯვარისმტვირთველი ერთ ტყეში შეიპყრეს. ორი წლის შემდეგ ჯვარი ტაოს კარში ერთმა ბერმა იპოვა, მაწყვერელს მიუტანა, მაწყვერელმა კი კათალიკოსს მიართვა. მერე ის იყო, ახალ წელს მეფეს მელქისედეკმა ის უკან დაუბრუნა.

როცა ამ ჯვარმა გიორგის ბიზანტიონთან ომი აარიდა, ჭიაბერს სიცოცხლე მოუსწრაფა და კავკასიონის წარმართებს შიში მოჰგვარა, გიორგის გული მისდამი კვლავ მოუბრუნდა.

შეძრწუნდნენ არა მარტო წინართა და არაგველთა აზნაურები, არამედ ფხოველთა ხევისბერებიც.

უამრავი ხალხი მიაწყდა ჭიაბერის ტირილს. ქელეხში შეკრებილთა უმეტესობა ამ საოცარი ჯვრის სანახავად იყო მოსული.

– XI –

ჭიაბერის გარდაცვალების მეორე დღეს მამამზე ერისთავმა შაოსანი (შავებში ჩაცმული) მაცნეები გაუგზავნა მეგობრებსა და მოკეთეებს.

მთავარი დეტალები

რთული სიტყვები

ძელისცხოველი
საომარი ჯვარი, რომელსაც სასწაულებრივი ძალა მიეწერებოდა.
პანაშვიდი
მიცვალებულის სულის მოსახსენიებელი წირვა.
იწამეს
დაიჯერეს.
შედრკა
შეკრთა, შეშინდა, შეცბა.
ამალა
თანმხლები პირები, გარემოცვა.
თანაზირობა
თანამონაწილეობა.
კერპები და ბომონები
წარმართული ღვთაებები და საკურთხევლები.
ლუსკუმა
წმინდა ნაწილების ან საგნების შესანახი ყუთი, კუბო.
წარტყვენილ იქმნა
ტყვედ ჩავარდა, გაიტაცეს.
მოზარენი
მგლოვიარეები, მიცვალებულის დამტირებლები.
სასძლო
პატარძალი, რძალი.
მოსისხარნი
მტრები, მოწინააღმდეგეები.

ტექსტის წყარო: კონსტანტინე გამსახურდია